π€ ΠΠ°ΠΊ ΠΠ ΡΠΆΠ΅ Π½Π°Π²ΡΠ΅Π΄ΠΈΠ» ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΡΠ²Ρ: ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΡΠ»ΡΡΠ°ΠΈ, ΠΎ ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΡ Π²Π°ΠΆΠ½ΠΎ Π·Π½Π°ΡΡ
ΠΡΠΊΡΡΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΠΉ ΠΈΠ½ΡΠ΅Π»Π»Π΅ΠΊΡ β ΡΡΠΎ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΈΠ½Π½ΠΎΠ²Π°ΡΠΈΠΈ, Π½Π΅ΠΉΡΠΎΡΠ΅ΡΠΈ ΠΈ ΠΊΡΡΡΡΠ΅ ΡΡΠ°ΡΡΠ°ΠΏΡ. ΠΠ° Π±Π»Π΅ΡΡΡΡΠΈΠΌΠΈ Π΄ΠΎΡΡΠΈΠΆΠ΅Π½ΠΈΡΠΌΠΈ ΡΠΊΡΡΠ²Π°ΡΡΡΡ ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΠΎΡΠΈΠ±ΠΊΠΈ ΠΈ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΠ²ΠΈΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΡΠ΅ ΡΠΆΠ΅ ΠΏΠΎΠ²Π»ΠΈΡΠ»ΠΈ Π½Π° Π»ΡΠ΄Π΅ΠΉ ΠΈ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΡΡΠ²ΠΎ. ΠΠ ΡΠΏΠΎΡΠΎΠ±Π΅Π½ Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΠΏΠΎΠΌΠΎΠ³Π°ΡΡ, Π½ΠΎ ΠΈ Π²ΡΠ΅Π΄ΠΈΡΡ, ΠΏΡΠΈΡΡΠΌ Π½Π΅ΡΠ΅Π΄ΠΊΠΎ β Π±Π΅ΡΡΠΎΠ·Π½Π°ΡΠ΅Π»ΡΠ½ΠΎ. Π ΡΡΠΎΠΉ ΡΡΠ°ΡΡΠ΅ ΡΠΎΠ±ΡΠ°Π»ΠΈ ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΡΠ΅ ΡΠ»ΡΡΠ°ΠΈ ΠΈ ΠΊΠΎΠΌΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠΈΠΈ ΡΠΏΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΈΡΡΠΎΠ² ΠΎ ΡΠΎΠΌ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΠ ΡΠΆΠ΅ ΡΡΠΏΠ΅Π» Π·Π°Π΄Π΅ΡΡ, Π½Π°Π²ΡΠ΅Π΄ΠΈΡΡ ΠΈΠ»ΠΈ ΠΈΠ·ΠΌΠ΅Π½ΠΈΡΡ ΠΆΠΈΠ·Π½ΠΈ.
π 1. ΠΠΈΡΠΊΡΠΈΠΌΠΈΠ½Π°ΡΠΈΡ Π² Π°Π»Π³ΠΎΡΠΈΡΠΌΠ°Ρ Π½Π°ΠΉΠΌΠ°
Π 2018 Π³ΠΎΠ΄Ρ Amazon ΠΎΡΡΠ°Π½ΠΎΠ²ΠΈΠ»Π° ΡΠ°Π±ΠΎΡΡ Π²Π½ΡΡΡΠ΅Π½Π½Π΅Π³ΠΎ ΠΠ-ΠΈΠ½ΡΡΡΡΠΌΠ΅Π½ΡΠ° Π΄Π»Ρ Π½Π°ΠΉΠΌΠ° ΠΏΠ΅ΡΡΠΎΠ½Π°Π»Π°. ΠΠ»Π³ΠΎΡΠΈΡΠΌ Β«ΠΎΠ±ΡΡΠΈΠ»ΡΡΒ» Π½Π° Π±Π°Π·Π΅ ΡΠ΅Π·ΡΠΌΠ΅, Π² ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ Π΄ΠΎΠΌΠΈΠ½ΠΈΡΠΎΠ²Π°Π»ΠΈ ΠΌΡΠΆΡΠΈΠ½Ρ, ΠΈ Π½Π°ΡΠ°Π» Π·Π°Π½ΠΈΠΆΠ°ΡΡ ΡΠ΅ΠΉΡΠΈΠ½Π³ ΡΠ΅Π·ΡΠΌΠ΅ ΠΆΠ΅Π½ΡΠΈΠ½. ΠΠ°ΡΠΈΠ½Π° Π½Π΅ Π±ΡΠ»Π° ΠΏΡΠ΅Π΄Π²Π·ΡΡΠΎΠΉ β ΠΎΠ½Π° ΠΏΡΠΎΡΡΠΎ ΠΎΡΡΠ°Π·ΠΈΠ»Π° ΠΏΡΠ΅Π΄Π²Π·ΡΡΠΎΡΡΡ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΡΡΠ²Π°, Π½Π° ΠΎΡΠ½ΠΎΠ²Π΅ ΠΊΠΎΡΠΎΡΠΎΠΉ Π΅Ρ ΡΡΠΈΠ»ΠΈ.
ΠΠΎΠΌΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠΈΠΉ:"ΠΠ Π½Π΅ ΠΈΠΌΠ΅Π΅Ρ ΡΠΎΠ±ΡΡΠ²Π΅Π½Π½ΡΡ ΠΏΡΠ΅Π΄ΡΠ±Π΅ΠΆΠ΄Π΅Π½ΠΈΠΉ, Π½ΠΎ ΠΎΠ½ ΠΎΡΡΠ°ΠΆΠ°Π΅Ρ Π½Π°ΡΠΈ. ΠΡΠΎ ΠΎΠΏΠ°ΡΠ½ΠΎ, ΠΏΠΎΡΠΎΠΌΡ ΡΡΠΎ ΠΊΠ°ΠΆΠ΅ΡΡΡ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΡΠΌ."β ΠΠΆΠΎΠΉ ΠΡΠΎΠ»Π°ΠΌΠ²ΠΈΠ½ΠΈ, MIT Media Lab
β 2. Π‘ΡΠ΄Π΅Π±Π½ΡΠ΅ ΠΎΡΠΈΠ±ΠΊΠΈ ΠΈ ΠΏΡΠ΅Π΄Π²Π·ΡΡΠΎΡΡΡ Π² ΠΊΡΠΈΠΌΠΈΠ½Π°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ Π°Π½Π°Π»ΠΈΡΠΈΠΊΠ΅
Π Π‘Π¨Π ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π»Π°ΡΡ ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ° COMPAS, ΠΎΡΠ΅Π½ΠΈΠ²Π°ΡΡΠ°Ρ ΡΠΈΡΠΊ ΠΏΠΎΠ²ΡΠΎΡΠ½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΡΠ΅ΡΡΡΠΏΠ»Π΅Π½ΠΈΡ. ΠΡΡΠ½Π°Π»ΠΈΡΡΡ ProPublica Π²ΡΡΡΠ½ΠΈΠ»ΠΈ, ΡΡΠΎ ΠΎΠ½Π° ΡΠΈΡΡΠ΅ΠΌΠ°ΡΠΈΡΠ΅ΡΠΊΠΈ Π·Π°Π²ΡΡΠ°Π»Π° ΡΠΈΡΠΊΠΈ Π΄Π»Ρ Π°ΡΡΠΎΠ°ΠΌΠ΅ΡΠΈΠΊΠ°Π½ΡΠ΅Π², ΠΈ Π·Π°Π½ΠΈΠΆΠ°Π»Π° β Π΄Π»Ρ Π±Π΅Π»ΡΡ . ΠΡΠΎ Π½Π°ΠΏΡΡΠΌΡΡ Π²Π»ΠΈΡΠ»ΠΎ Π½Π° ΡΡΠ΄Π΅Π±Π½ΡΠ΅ ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ.
ΠΠΎΠΌΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠΈΠΉ:"ΠΡ ΠΏΠ΅ΡΠ΅Π΄Π°Π»ΠΈ ΠΠ ΡΠ»ΠΈΡΠΊΠΎΠΌ ΠΌΠ½ΠΎΠ³ΠΎ Π²Π»Π°ΡΡΠΈ, Π½Π΅ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°Ρ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΎΠ½ ΠΏΡΠΈΠ½ΠΈΠΌΠ°Π΅Ρ ΡΠ΅ΡΠ΅Π½ΠΈΡ. Π ΡΡΠΎ ΡΠΆΠ΅ Π²Π»ΠΈΡΠ΅Ρ Π½Π° ΡΠ΅Π»ΠΎΠ²Π΅ΡΠ΅ΡΠΊΠΈΠ΅ ΡΡΠ΄ΡΠ±Ρ."β ΠΠΆΡΠ»ΠΈ ΠΠ½Π³Π²ΠΈΠ½, ProPublica
π» 3. Π€Π΅ΠΉΠΊΠΈ, Π΄ΠΈΠΏΡΠ΅ΠΉΠΊΠΈ ΠΈ ΡΠ°Π·ΡΡΡΠ΅Π½ΠΈΠ΅ ΡΠ΅ΠΏΡΡΠ°ΡΠΈΠΈ
ΠΠ-ΡΠ΅Ρ Π½ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΠΈ Π³Π΅Π½Π΅ΡΠ°ΡΠΈΠΈ ΠΈΠ·ΠΎΠ±ΡΠ°ΠΆΠ΅Π½ΠΈΠΉ ΠΈ Π²ΠΈΠ΄Π΅ΠΎ (Π² ΡΠΎΠΌ ΡΠΈΡΠ»Π΅ Π΄ΠΈΠΏΡΠ΅ΠΉΠΊΠΎΠ²) ΡΠΆΠ΅ ΠΏΡΠΈΠΌΠ΅Π½ΡΠ»ΠΈΡΡ Π΄Π»Ρ ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π½ΠΈΡ ΡΠ°Π»ΡΡΠΈΠ²ΡΡ ΠΊΠΎΠΌΠΏΡΠΎΠΌΠ΅ΡΠΈΡΡΡΡΠΈΡ ΠΌΠ°ΡΠ΅ΡΠΈΠ°Π»ΠΎΠ². Π 2020 Π³ΠΎΠ΄Ρ Π² ΠΠ½Π΄ΠΈΠΈ Π΄ΠΈΠΏΡΠ΅ΠΉΠΊ-Π²ΠΈΠ΄Π΅ΠΎ ΠΎΠΏΠΏΠΎΠ·ΠΈΡΠΈΠΎΠ½Π½ΠΎΠ³ΠΎ ΠΏΠΎΠ»ΠΈΡΠΈΠΊΠ° Π²ΡΠ·Π²Π°Π»ΠΎ Π²ΠΎΠ»Π½Ρ Π΄Π΅Π·ΠΈΠ½ΡΠΎΡΠΌΠ°ΡΠΈΠΈ. Π’Π°ΠΊΠΈΠ΅ ΡΠΎΠ»ΠΈΠΊΠΈ ΡΡΠ°Π»ΠΈ ΠΎΡΡΠΆΠΈΠ΅ΠΌ Π² ΡΡΠΊΠ°Ρ ΡΠ΅Ρ , ΠΊΡΠΎ ΡΠΌΠ΅Π΅Ρ ΠΌΠ°Π½ΠΈΠΏΡΠ»ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ ΠΌΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ.
ΠΠΎΠΌΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠΈΠΉ:"ΠΡΠΎ Π½Π΅ ΠΏΡΠΎΡΡΠΎ ΡΠΌΠ΅ΡΠ½ΠΎΠ΅ Π²ΠΈΠ΄Π΅ΠΎ. ΠΡΠΎ ΡΠ΅Ρ Π½ΠΎΠ»ΠΎΠ³ΠΈΡ, ΠΊΠΎΡΠΎΡΠ°Ρ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΡΠ²Π΅ΡΠ³Π°ΡΡ ΡΠ΅ΠΏΡΡΠ°ΡΠΈΠΈ, Π»ΠΎΠΌΠ°ΡΡ ΠΊΠ°ΡΡΠ΅ΡΡ ΠΈ Π΄Π°ΠΆΠ΅ Π²Π»ΠΈΡΡΡ Π½Π° Π²ΡΠ±ΠΎΡΡ."β ΠΠΈΠ½Π° Π¨ΠΈΠΊ, ΡΠΊΡΠΏΠ΅ΡΡ ΠΏΠΎ ΠΈΠ½ΡΠΎΡΠΌΠ°ΡΠΈΠΎΠ½Π½ΠΎΠΉ Π±Π΅Π·ΠΎΠΏΠ°ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ
π± 4. Π£ΡΠΈΠ»Π΅Π½ΠΈΠ΅ Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΠΌΠΎΡΡΠΈ ΠΈ ΠΈΡΠΊΠ°ΠΆΠ΅Π½ΠΈΠ΅ Π²ΠΎΡΠΏΡΠΈΡΡΠΈΡ
ΠΠ»Π³ΠΎΡΠΈΡΠΌΡ ΡΠ΅ΠΊΠΎΠΌΠ΅Π½Π΄Π°ΡΠΈΠΉ Π² TikTok, YouTube ΠΈ Instagram Π·Π°ΡΠΎΡΠ΅Π½Ρ Π½Π° ΡΠ΄Π΅ΡΠΆΠ°Π½ΠΈΠ΅ Π²Π½ΠΈΠΌΠ°Π½ΠΈΡ, Π° Π½Π΅ Π½Π° Π±Π»Π°Π³ΠΎΠΏΠΎΠ»ΡΡΠΈΠ΅ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»Ρ. ΠΡΠΎ ΠΏΡΠΈΠ²Π΅Π»ΠΎ ΠΊ ΡΠΎΡΡΡ ΡΡΠ΅Π²ΠΎΠΆΠ½ΠΎΡΡΠΈ, Π·Π°Π²ΠΈΡΠΈΠΌΠΎΡΡΠΈ ΠΈ ΠΈΡΠΊΠ°ΠΆΡΠ½Π½ΠΎΠΌΡ Π²ΠΎΡΠΏΡΠΈΡΡΠΈΡ ΡΠ΅Π°Π»ΡΠ½ΠΎΡΡΠΈ Ρ ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΎΡΡΠΊΠΎΠ².
ΠΠΎΠΌΠΌΠ΅Π½ΡΠ°ΡΠΈΠΉ:"ΠΠΎΠ³Π΄Π° ΠΏΠΎΠ΄ΡΠΎΡΡΠΊΠΈ ΠΏΡΠΎΠ²ΠΎΠ΄ΡΡ ΠΏΠΎ 6β8 ΡΠ°ΡΠΎΠ² Π² Π΄Π΅Π½Ρ, ΠΏΠΎΠ³Π»ΠΎΡΠ°Ρ ΡΡΠ°Π³ΠΌΠ΅Π½ΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΠ΅ ΠΎΠ±ΡΠ°Π·Ρ ΠΈΠ΄Π΅Π°Π»ΡΠ½ΠΎΠΉ ΠΆΠΈΠ·Π½ΠΈ, ΠΎΠ½ΠΈ Π½Π°ΡΠΈΠ½Π°ΡΡ Π½Π΅Π½Π°Π²ΠΈΠ΄Π΅ΡΡ ΡΠ²ΠΎΡ."β ΠΠΆΠΎΠ½Π°ΡΠ°Π½ Π₯Π°ΠΉΠ΄Ρ, ΡΠΎΡΠΈΠ°Π»ΡΠ½ΡΠΉ ΠΏΡΠΈΡ ΠΎΠ»ΠΎΠ³
π€― 5. ΠΠ ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈΠ½ΡΡΡΡΠΌΠ΅Π½Ρ ΠΏΡΠΎΠΏΠ°Π³Π°Π½Π΄Ρ ΠΈ ΠΌΠ°Π½ΠΈΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΈ
Π 2016 Π³ΠΎΠ΄Ρ ΠΊΠ°ΠΌΠΏΠ°Π½ΠΈΡ Π² ΠΏΠΎΠ΄Π΄Π΅ΡΠΆΠΊΡ ΠΡΠ΅ΠΊΠ·ΠΈΡΠ° Π² ΠΠ΅Π»ΠΈΠΊΠΎΠ±ΡΠΈΡΠ°Π½ΠΈΠΈ Π°ΠΊΡΠΈΠ²Π½ΠΎ ΡΠΎΠΏΡΠΎΠ²ΠΎΠΆΠ΄Π°Π»ΠΈ ΡΠ°ΡΠ³Π΅ΡΠΈΡΠΎΠ²Π°Π½Π½ΡΠ΅ ΠΠ-ΡΠ΅ΠΊΠ»Π°ΠΌΡ, ΡΠΎΠ·Π΄Π°Π½Π½ΡΠ΅ ΠΏΠΎ ΠΏΠΎΠ²Π΅Π΄Π΅Π½ΡΠ΅ΡΠΊΠΎΠΌΡ ΠΏΡΠΎΡΠΈΠ»Ρ ΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°ΡΠ΅Π»Π΅ΠΉ. ΠΠΎΠ·ΠΆΠ΅ ΡΡΠ°Π»ΠΎ ΠΈΠ·Π²Π΅ΡΡΠ½ΠΎ, ΡΡΠΎ Cambridge Analytica ΠΈΡΠΏΠΎΠ»ΡΠ·ΠΎΠ²Π°Π»Π° ΠΠ, ΡΡΠΎΠ±Ρ ΠΌΠ°Π½ΠΈΠΏΡΠ»ΠΈΡΠΎΠ²Π°ΡΡ ΠΌΠ½Π΅Π½ΠΈΠ΅ΠΌ ΠΌΠΈΠ»Π»ΠΈΠΎΠ½ΠΎΠ², Π½Π΅ ΠΎΠ±ΡΡΡΠ½ΡΡ, ΠΊΠ°ΠΊ ΠΈΠΌΠ΅Π½Π½ΠΎ.
π§ ΠΡΠ²ΠΎΠ΄
ΠΠ β ΡΡΠΎ Π½Π΅ Π·Π»ΠΎ ΠΈ Π½Π΅ Π΄ΠΎΠ±ΡΠΎ. ΠΡΠΎ ΠΈΠ½ΡΡΡΡΠΌΠ΅Π½Ρ. ΠΠΎ ΠΈΠΌΠ΅Π½Π½ΠΎ ΠΏΠΎΡΡΠΎΠΌΡ ΠΌΡ ΠΎΠ±ΡΠ·Π°Π½Ρ ΠΏΠΎΠ½ΠΈΠΌΠ°ΡΡ Π΅Π³ΠΎ ΡΠΈΡΠΊΠΈ ΠΈ ΠΏΠΎΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΠ²ΠΈΡ. ΠΠ½ ΡΠΆΠ΅ Π΄ΠΎΠΊΠ°Π·Π°Π», ΡΡΠΎ ΠΌΠΎΠΆΠ΅Ρ ΡΡΠΈΠ»ΠΈΠ²Π°ΡΡ ΡΠ»Π°Π±ΠΎΡΡΠΈ ΠΎΠ±ΡΠ΅ΡΡΠ²Π° β ΠΎΡ ΡΠ°ΡΠΈΠ·ΠΌΠ° Π΄ΠΎ ΠΌΠ°Π½ΠΈΠΏΡΠ»ΡΡΠΈΠΈ ΠΌΠ°ΡΡΠΎΠ²ΡΠΌ ΡΠΎΠ·Π½Π°Π½ΠΈΠ΅ΠΌ.
ΠΡ ΠΎΠ±ΡΠ·Π°Π½Ρ Π³ΠΎΠ²ΠΎΡΠΈΡΡ ΠΎΠ± ΡΡΠΎΠΌ. Π§ΡΠΎΠ±Ρ ΡΠ»Π΅Π΄ΡΡΡΠΈΠΉ ΡΠ°Π³ Π² ΡΠ°Π·Π²ΠΈΡΠΈΠΈ ΠΠ Π±ΡΠ» Π½Π΅ ΡΠΎΠ»ΡΠΊΠΎ ΡΠΌΠ½ΡΠΌ, Π½ΠΎ ΠΈ ΠΎΡΠΎΠ·Π½Π°Π½Π½ΡΠΌ.
π¬ Π§ΡΠΎ ΡΡ Π΄ΡΠΌΠ°Π΅ΡΡ: ΠΌΠΎΠΆΠ΅ΠΌ Π»ΠΈ ΠΌΡ ΠΎΠ±ΡΠ·Π΄Π°ΡΡ ΠΠ, ΠΏΠΎΠΊΠ° Π½Π΅ ΡΡΠ°Π»ΠΎ ΡΠ»ΠΈΡΠΊΠΎΠΌ ΠΏΠΎΠ·Π΄Π½ΠΎ?